Autyzm u dzieci często budzi wiele emocji. Od lęku i niepewności, po potrzebę szybkiego działania. Kluczowe jest to, aby jak najwcześniej zauważyć pierwsze niepokojące symptomy i odpowiednio zareagować. Wczesna diagnoza to ogromna szansa na skuteczne wsparcie rozwoju dziecka. Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD – Autism Spectrum Disorder) definiuje się jako złożone trudności w zakresie komunikacji społecznej oraz sztywne, powtarzalne wzorce zachowań.
Witaj! Nazywam się Sebastian Urban i jako psycholog dziecięcy z Rzeszowa pomagam rodzicom lepiej rozumieć świat emocji i potrzeb ich dzieci. W dzisiejszym artykule porozmawiamy o tym, jak rozpoznać pierwsze objawy autyzmu u dziecka. Dowiedz się, na co zwrócić uwagę i kiedy warto szukać pomocy specjalisty.
Czym jest autyzm ?
Autyzm jest to zaburzenie neurorozwojowe, które ujawnia się we wczesnym dzieciństwie i wpływa na sposób, w jaki dziecko nawiązuje relacje, komunikuje się i reaguje na bodźce. Może mieć bardzo różne nasilenie. Od łagodnych trudności po poważne zaburzenia wymagające intensywnego wsparcia.
Kluczowe cechy autyzmu to:
• Trwałe trudności w interakcjach społecznych i komunikacji,
• Ograniczone, powtarzalne i często sztywne wzorce zachowań, zainteresowań lub aktywności,
• Objawy obecne od wczesnego dzieciństwa, które znacząco wpływają na funkcjonowanie w codziennym życiu.
Przyczyny autyzmu są nadal przedmiotem intensywnych badań, ale wiadomo, że nie ma jednej, konkretnej przyczyny tego zaburzenia. Obecnie uważa się, że autyzm wynika z połączenia wielu różnych czynników. Największe znaczenie ma genetyka oraz czynniki środowiskowe. Niektóre zmiany w genach mogą zwiększać ryzyko wystąpienia autyzmu.
Typy autyzmu
Choć w klasyfikacjach takich jak ICD-11 i DSM-5 obecnie odchodzi się od wyróżniania osobnych typów autyzmu na rzecz wspólnej diagnozy zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD), wciąż warto znać wcześniejsze podziały, które pomagają zrozumieć różnorodność funkcjonowania osób w spektrum.
Autyzm dziecięcy /Kannerowski (zwany też wczesnodziecięcym lub klasycznym) to forma autyzmu, w której trudności społeczne, komunikacyjne i sztywne wzorce zachowań pojawiają się bardzo wcześnie, przed ukończeniem 3. roku życia. Zazwyczaj objawy są wyraźne i diagnoza stawiana jest już w pierwszych latach życia.
Autyzm atypowy występuje, gdy objawy pojawiają się później lub są mniej nasilone – dziecko przejawia cechy autystyczne, ale nie spełnia wszystkich kryteriów klasycznej diagnozy.
Zespół Aspergera to rozpoznanie stawiane osobom z przeciętnym lub wysokim poziomem inteligencji i prawidłowym rozwojem mowy, które mają jednak trudności w relacjach społecznych i specyficzne zainteresowania. Często rozpoznawany jest u starszych dzieci, nastolatków, a nawet dorosłych.
Jakie mogą być pierwsze objawy autyzmu?
Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) diagnozuje się na podstawie dwóch głównych obszarów trudności: w kontaktach społecznych i komunikacji oraz w zachowaniach, które bywają sztywne i powtarzalne.
Trudności w kontaktach społecznych
Dzieci w spektrum autyzmu często mają problem z nawiązywaniem relacji. Czasami nie zwracają uwagi na obecność innych, rzadko inicjują wspólne zabawy i mogą unikać kontaktu wzrokowego. Nie rozumieją, co druga osoba może czuć czy myśleć. Takie dzieci nie zawsze reagują na emocje innych i mogą nie potrafić wczuć się w czyjeś położenie co dla ich rówieśników staje się naturalne już w młodym wieku.
Już we wczesnym dzieciństwie można zauważyć brak wskazywania palcem interesujących rzeczy, małą potrzebę dzielenia się swoimi przeżyciami czy trudność w naśladowaniu innych. Zabawa „na niby”, odgrywanie ról, udawanie często się u takich dzieci nie pojawia.
Niektóre dzieci z autyzmem nie rozwijają mowy w ogóle i porozumiewają się inaczej np. poprzez gesty czy wskazywanie obrazków. Inne mówią płynnie, ale ich wypowiedzi mogą wydawać się sztywne, formalne lub nieadekwatne do sytuacji. Charakterystyczne jest powtarzanie słów i zwrotów, czasem bez zrozumienia ich znaczenia (tzw. echolalia).
Mogą też mieć trudność z odczytywaniem tonu głosu, mimiki czy gestów rozmówcy. Nierzadko biorą wszystko bardzo dosłownie. Nie rozumieją żartów, ironii czy przenośni.
Powtarzalność i sztywność zachowań
Dzieci z autyzmem przywiązują się do rutyn. Chcą, by wszystko wyglądało tak samo: droga do przedszkola, porządek zabawek, godzina obiadu. Nawet drobne zmiany mogą wywołać duży stres.
Zainteresowania bywają bardzo wąskie i intensywne np. konkretna marka samochodów, rozkłady jazdy, liczby, dinozaury. Dziecko może godzinami układać zabawki w określonym porządku albo obserwować kręcące się przedmioty jak wiatraki czy pralki. Zdarzają się też powtarzalne ruchy, np. machanie rękami, kręcenie się w kółko. To tzw. stereotypie ruchowe.
Należy jednak pamiętać, że nie każdy objaw oznacza autyzm. Każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Jednak jeśli kilka z powyższych cech występuje razem, a Ty jako rodzic czujesz, że „coś jest inaczej” warto zaufać swojej intuicji. Kluczowa jest powtarzalność i utrzymywanie się trudności w różnych sytuacjach.
Objawy autyzmu muszą wpływać na codzienne funkcjonowanie dziecka. W zabawie, kontaktach z rodziną, w przedszkolu czy w grupie rówieśniczej.
Jak wygląda diagnoza autyzmu?
Diagnoza opiera się na wielospecjalistycznej obserwacji dziecka w tym konsultacji psychologicznej, pedagogicznej i często także logopedycznej. Kluczowa jest rozmowa z rodzicami, testy rozwojowe oraz obserwacja zachowania dziecka w naturalnym środowisku. W wielu przypadkach wykorzystuje się wystandaryzowane narzędzia diagnostyczne, np. ADOS-2 czy ADI-R.
W Rzeszowie można skorzystać z profesjonalnej diagnozy autyzmu u dzieci, prowadzonej przez psychologów dziecięcych. Proces jest dokładny i empatyczny. Jego celem nie jest etykietowanie, lecz zrozumienie i zaplanowanie dalszego wsparcia.
Dlaczego wczesna diagnoza autyzmu jest tak ważna?
Im szybciej dziecko otrzyma wsparcie tym większe ma szanse na rozwój swoich mocnych stron i poprawę funkcjonowania społecznego. Dobrze prowadzona terapia może pomóc dziecku lepiej komunikować się z otoczeniem, radzić sobie z emocjami i funkcjonować w grupie.
Wczesna diagnoza autyzmu to nie wyrok to początek świadomej drogi rozwoju, której celem jest jak najlepsze funkcjonowanie dziecka w codziennym życiu.
